Reisverhaal Wim15/09/2008 – 22/09/2008

Download verslag

Inleiding
In het voorjaar 2008 had ik aan Gust aangekondigd dat de mogelijkheid wel zou bestaan dat ik in juni een bezoek zou brengen aan Ethiopië. Hij stelde voor om de reis uit te stellen tot september om dan samen te reizen, met hem, Katia en Marcella van Siddartha. De bedoeling zou zijn om alle vergaderingen met de coördinators en de projectteams actief bij te wonen. Uiteraard is dit een meer dan te overwegen voorstel. En dus, 15 september, off we go!

Maandag, 15 september
Thierry, die nog nooit zo vroeg op zijn werk zal aangekomen zijn, komt me ophalen maandagochtend om 4.45u. Ikzelf heb dan amper 3 uurtjes geslapen. In het weekend zijn we nog met het gezin naar de schapenboerderij van m’n nonkel en tante gereden in Bretagne. Naar gewoonte vertrekken we daar op zondag ’s avonds en komen dan een beetje na middernacht toe. Nu niet anders, maar bij thuiskomst moest ik toch nog een aantal mails en documenten verzenden.

De vlucht richting Addis Abeba verloopt vlot zonder rekening te houden met de geplande vertragingen zoals een ochtendstop met overstap in Frankfurt en een tussenlanding in Karthoem (Soedan). Ik heb wel wat kunnen slapen en ik hoop dat ik niet gesnurkt heb. In de trein naar Brussel heb ik al meer als eens een mens rechtover mij gehad die inééngezakt met open mond ligt te snurken. Dan heb ik schrik dat me dat ook eens zou overkomen. Nietsvermoedend word je dan wakker. Natuurlijk nietsvermoedend, maar de mensen rondom je weten wel beter en hebben dan een veelbetekenende glimlach op hun gezicht wanneer je halfverdwaasd begint rond te kijken om te weten waar je nu precies     bent wakker geworden. Naar die glimlach ben ik op zoek wanneer ik wakker word in de vliegtuigfauteuil. Maar behalve de stewardess bij wie die glimlach is aangeboren, niemand. Oef. Met een uurtje tijdsverschil erbij landt het vlliegtuig rond 20u in Addis Abeba. En uiteraard staan broeder Hugo en Firehun (de hoofdcoördinator) klaar aan de luchthaven om ons te verwelkomen.

Dinsdag, 16 september
Vandaag vind ik het een moeilijke dag. Ik mis thuis en ben heel moe. Het doet raar om door Addis gereden te worden, je ogen de kijk te geven en geen verschil te zien met 9 maanden geleden. Natuurlijk mag je niet verwachten dat je ineens geen ellende meer ziet in de straten van Addis en natuurlijk kan je op 9 maanden geen verschil merken, zelfs al zou er een eventuele verbetering zijn. Maar het kan niet anders dan dat het je emoties raakt tot heel diep. Hier is zoveel te doen om de mensen te helpen.

Om 9u worden we verwacht in het hoofdkantoor van Siddartha Development Ethiopia. Peter en Sofie zouden ons daar opwachten. Zij zijn op huwelijksreis in Ethiopië en willen ons de volgende 2 dagen vergezellen.
Tijdens een vergadering met Firehun wordt de planning voor de komende week overlegd en aangepast naargelang de specifieke noden voor de projecten.

Vandaag op het programma staat het bezoek aan de twee huizen (dat voor mannen en dat voor vrouwen) van het glorieux-project en het bezoek aan de twee huizen van Andinet (circus en metaal- en houtbewerking voor rioolkinderen).

Het glorieux-project waar dakloze mannen een aantal beroepen kunnen leren is verhuisd. Ze wonen in een groot huis - wat gezien het aantal mensen die hier hulp krijgt wel nodig is - met veel verborgen deurtjes waarachter dan weer een aantal slaapkamers zijn. De dynamiek in dit project zorgt er o.a. voor dat zij opdrachten kunnen uitvoeren voor mensen die vroeger het programma hebben gevolgd en nu als zelfstandige werken. Daardoor kunnen ze na enkele maanden al wat geld opzij leggen. Ik krijg de indruk dat daardoor de lange termijn visie wat opleiding betreft een beetje vergeten wordt. Immers, het is makkelijk snelle winst te maken wanneer de opdrachten van buitenaf komen. Maar daardoor maak je je ook afhankelijk van die externe opdrachtgevers en het is precies onafhankelijkheid wat we wensen te bekomen – in de mate van het mogelijke natuurlijk omdat je in een economisch systeem steeds afhankelijk bent van elkaar. Die onafhankelijkheid probeert Siddartha juist te bereiken door voldoende opleiding te geven in de projecten. Na de vraag gesteld te hebben, wordt ons verzekerd dat de opleiding uiterst belangrijk blijft in het programma. In de eerste drie maanden van het programma staat de opleiding in technische vaardigheden centraal, nadien komen commerciële vaardigheden, budgetbeheer en management aan bod.

De vrouwen (in het andere huis) zijn meer ingetogen maar wel hartelijk en hun kindjes zijn heel schattig. Op de koer van het huis staat de mobiele container waarvan in januari alleen nog maar sprake was. In de container zijn de weefgetouwen opgesteld. De container is mobiel zodat die bij een eventuele verhuis kan worden meeverplaatst.

In het eerste huis Andinet worden we verwelkomd, de eersten die dat doen met echt gras. Net als vorige keer volgt er een vraag en antwoord-spel, waarbij vooral de jongens van het project voor de vragen zorgen en wij de antwoorden moeten geven. De jongens zijn er sinds februari en hun verplicht internaat van de eerste maanden is voor hen een zeer zware opdracht. In al die jaren dat ze op straat leefden, moesten zij aan niemand verantwoording afleggen. Door hun keuze om het project te starten worden ze opeens geconfronteerd met het opbouwen van discipline, maar ook van zelfvertrouwen.

Wat me ontroert is de bedanking van een van de jongens aan Peter en Sofie: “ik vind jullie heel lief omdat een pas-getrouwd koppel normaal enkel aandacht heeft voor elkaar ergens op een ‘white sand beach’ en jullie hebben ervoor gekozen om naar Ethiopië te komen en ons te komen bezoeken.”

Pas bij het afscheid merk ik dat de foto van Zoé en Matteo nog aan het prikbord hangt, echt wel grappig.

In het tweede huis Andinet bezoeken we de hout- en metaalbewerkingsateliers waar de jongens aan het werk zijn. Het contact met de jongens is opperbest en de gesprekken heel entertainend. Groetjes aan Fikru en ze weten nog dat ik een chinese dochter heb. Ik denk dat ik wel 100 foto’s maak op een half uurke. Ik moet ze allemaal meegeven met Gust op zijn volgende reis.

Woensdag, 17 september
Niet zo goed geslapen vannacht. De verantwoordelijken: lopend kraantje, verstopte neus, piekermomenten en het gezang van de meest nabije moskee (en dat is heel nabij!) om 4 uur in de ochtend. Alles goed voor zo’n 2 uur wakker. De opdracht voor de volgende nacht: zorgen voor een verstopt kraantje, eventueel een lopende neus, gezang in mijn geest en gepieker in de moskee. Dat laatste is natuurlijk buiten mijn invloedssfeer.

Vandaag op het programma: Addis Hiwot (nieuw leven voor ex-prostituees), Andinet First House voor een circusvoorstelling, Ediget Fana (voor alleenstaande moeders) en de twee huizen van Little Heaven.

Addis Hiwot heeft een nieuwe coördinator, het lijkt me een toffe, intelligente kerel en heel open. We overlopen met hem de lijst met punten die hij heel goed voorbereid heeft. Heel grappig hoe die kerel met een ‘big smile’ kleine budgetten voor nieuwe ideeën uit de brand probeert te slepen. Na het gesprek worden alle medewerkers uitgenodigd rond de tafel. De sfeer is heel goed. Door de vergaderingen is er niet voldoende tijd om de mensen in het project te ontmoeten, hetgeen heel spijtig is. Maar zondag keren we er terug voor de half-time viering.

De andinet-jongens volgen een circustraining, wat eigenlijk een voorstelling is. Ik vraag me af of die jongens bij elk bezoek uit België zo’n voorstelling organiseren. Maar sowieso krijg je altijd het gevoel dat het speciaal voor jou wordt georganiseerd. Het is ongelooflijk wat die jongens op een aantal maanden geleerd hebben: salto’s in alle varianten; jongleren met ballen, ringen, kegels en vuur; iets met hoedjes; iets met blokken; acrobatieën en turnen. Voor hen is dit een heel belangrijk deel van het programma. Het leert hen dat discipline belangrijk is en door de vooruitgang die ze maken, krijgen ze zelfvertrouwen. Natuurlijk zijn ze dan ook heel fier om te kunnen tonen wat ze kunnen. Een van de jongens heeft vorige donderdag zijn voet verstuikt bij het voetbalspelen. Die voet ziet er helemaal niet fraai uit, helemaal opgezwollen en alle kleurtjes van de regenboog. Maar ik zie geen verband of steun of krukken of medicatie? Ze zijn wel na twee dagen naar de dokter gegaan, eerste zorg was antibiotica inspuiten. Na één dag en geen beterschap was de optie bloed en vocht uittrekken. Wanneer ik dan zo’n één keer per seizoen mijn voet verstuik in de volleybal, word ik onmiddellijk met een cold-hot pak naar de spoedafdeling gebracht, duurt het amper een uur om een digitale röntgenfoto elektronisch naar alle betrokkenen te zenden en kom ik buiten met een aantal voorschriften voor medicatie en kiné en een briefje voor een aantal dagen thuis. Hetgeen niet door de mutualiteit wordt terugbetaald, krijg ik terug van de verzekering. Wat een contrast.

Het bezoek in Ediget Fana (een project voor alleenstaande moeders) verloopt vlot, we zeggen dag in alle ateliers. Er worden schoenen geproduceerd, textiel verwerkt en juwelen gemaakt. We gaan snel over tot een vergadering met alle medewerkers. De coördinator heeft het project verlaten. Het project wordt ad interim begeleid door de projectcoördinator van Addis Hiwot, tot er een nieuwe coördinator wordt aangesteld. De situatie is er niet makkelijk.

Na het bezoek rijden we richting Little Heaven. Wanneer we door de poort de koer van het ‘First House’ oprijden, staan Saba (de verantwoordelijke voor de twee huizen van het Little Heaven project) en de kinderen op de trap een welkomstlied te zingen. Na Saba’s bezoek aan België in augustus, heb ik lang uitgekeken om haar terug te zien. Het is ontroerend haar terug te zien. Hoe zij en de kinderen ons opwachten. Je kan je zo voorstellen welke voorbereiding eraan voorafgegaan is. Het welkom gaat natuurlijk verder binnen met het uitdelen van de cadeautjes. Heel fier poseren de kinderen met de beker met dubbele wand. (Tussen de dubbele wand drijven sneeuwvlokken, sterren en ander glinsterwerk). Na de voorstelling van de dans met bijhorende fotoshoot, leidt Saba ons rond. We starten in haar bureau, verder langs de medicatieruimte, de keuken, de speelruimte en de slaapplaatsen. Uiteraard verschilt de medicatie per kind en bestaat er een systeem met lijsten dat moet verhinderen dat dosissen niet kunnen verwisseld worden. De aidsremmers worden gefinancierd door de overheid. De bijkomende medicatie niet.

In het tweede huis is de ontvangst steeds anders dan in het eerste huis. Ik weet niet hoe het te beschrijven, het is er rustiger, maar niet minder emotioneel. Onze twee auto’s rijden de koer op, de kinderen staan wat in wanorde (alsof we onaangekondigd aankomen) en roepen onze namen nog voor we kunnen uitstappen. Ze vliegen rond onze hals en we krijgen van elk van hen een knuffel die tientallen seconden duurt.

Kadootjes worden uitgewisseld. In ruil voor de gezelschapsspelen blokus en jenga worden we overladen met om ter mooiste tekeningen. Natuurlijk krijgen we een voorstelling traditionele dans. Elke dans beeldt een verhaal uit, deze keer is het een strijd tussen twee jongens voor een meisje. En het meisje verzoent de twee jongens. Een jongen van Wondata (jeugdbeweging) komt de kinderen in little heaven traditionele dans aanleren. Het resultaat is verbluffend.

Daarna volgt het verplichte nummer luchtgitaren en de les traditionele dans voor de bezoekers. De kinderen doen hun uiterste best om het me aan te leren, maar het lukt me niet in het ritme te blijven. Ik heb sowieso geen gevoel voor ritme, laat staan in vergelijking met hen.

Donderdag, 18 september
Vandaag rijden we richting Debre Zeyt (60 km ten zuiden van Addis Abeba). Het landbouwproject wordt er stopgezet omdat de overheid het terrein onteigent voor de aanleg van een toeristische weg. Het is altijd spijtig wanneer je een project moet afsluiten. Maar aangezien alle Siddartha-projecten steeds gericht zijn op een geleidelijke en continue vooruitgang in vorming en opleiding, kan je nooit zeggen dat je niets bereikt hebt.

We hebben nog tijd over en ik stel vrijblijvend voor om een verrassingsbezoekje te brengen aan het schooltje dat ik in januari heb bezocht in Akaki Kality. Het voorstel wordt aanvaard en ik ben er wel blij voor. Ik probeer te herkennen hoe we vorige keer gereden zijn en het lukt me. Het is ondertussen half drie. Het deurtje gaat open maar er zijn geen kindjes. Askale, de verantwoordelijke is er ook niet. Dat heb je natuurlijk met verrassingsbezoekjes. Maar de directrice kan me een projectvoorstel meegeven dat Askale heeft opgemaakt. Doorheen onze verschillende korte onderbroken telefoongesprekken heeft ze begrepen dat ik in Ethiopië was en dat er wel een kans was dat ik zou langskomen. Firehun vertaalt een aantal dingen. Dat vergemakkelijkt de communicatie wel enigszins. Ik heb wel telefonisch contact met Askale en ze legt me een en ander uit, o.a. dat de kinderen in de twee eerste weken van het schooljaar enkel de voormiddagen naar school komen.

We zitten nog maar net in de wagen op de terugweg en het begint te stortregenen. Op de ringroad (een beetje als de Brusselse kleine ring) rond Addis staan een aantal plaatsen onder water. En aangezien een auto en alle onderdelen eraan heel veel geld kosten zijn de Ethiopiërs zeer voorzichtig met hun stalen ros. Zo vermijden ze alle putten in de weg en rijden ze dus ook niet door de plassen. Wanneer er dan toch één voor je ligt, dan doe je toch gewoon rechtsomkeer en neem je aan het eerste ronde punt de ringroad als spookrijder. En op dat moment moet je dan wel je kruislichten aansteken.

Aangezien we veel vroeger terug in Addis waren dan verwacht, beslissen we een verrassingsbezoek te brengen aan Little Heaven Second House. De verzorgster komt net buiten op het moment dat wij binnen willen. Ze heeft twee kinderen mee en haar eigen kindje om naar het ziekenhuis te gaan. Maar ze beslissen om een andere keer naar het ziekenhuis te gaan en met ons terug in het huis binnen te stappen. Na de lange omhelzingen worden we begeleid om te gaan zitten. Ze willen samen Blokus en Jenga spelen. Voor Blokus verdelen we iedereen in vier groepjes. De ene heeft het al wat sneller door dan de andere en het is leuk samen spelen. De toren van Jenga blijft niet lang overeind staan door met zijn twaalven te spelen. Of misschien heeft de bende enthousiastelingen rond het wankele tafeltje dat als fundament voor de toren moet dienen hier iets mee te maken. En uiteraard moet er gedanst worden. Opnieuw traditioneel en modern. Eén van de meisjes is supergetalenteerd. Zij en een jongen begeleiden me om het te leren.

Een ander meisje kijkt nogal onverschillig voor zich uit. Het is alsof ze door haar vrienden en vriendinnen heen kijkt, terwijl zij dansen, zij, blik op oneindig. Het ook wel zieke meisje van in januari, maar vrolijk en pienter, zie ik hier niet. Ze lijkt zo kwetsbaar en broos. Een glimlach kan ze nog net op haar gezicht toveren wanneer je haar een knuffel geeft of haar hand vast neemt of van de andere kant van de kamer een knipoog toewerpt. Verdorie, ik wil het niet aanvaarden. Dit is niet juist en het raakt me zo heel diep.

Ondertussen is het rond half acht en donker. Katia en ik verlaten het huis en gaan een beetje verder op zoek naar een taxi. De oudste jongen en de guard begeleiden ons om te voorkomen dat ons niets overkomt. Het is wel makkelijk wanneer ze zeggen waar we moeten afgezet worden. De taxidriver zet ons af aan Kalifa Building waarvan het toch nog een eindje stappen is tot het huis van de broeders. Toch nog wel een beetje eng in de buurt van Mercato zo laat op de avond. Ook de kapotte straatverlichting door de zoveelste elektriciteitspanne zit daar voor iets tussen.

Vrijdag, 19 september
De jeep die ons veilig richting Gobre moet brengen staat ons netjes op tijd op te wachten. Een wegversmalling met bijhorend hindernissenparcours op de ringroad bezorgt ons toch een drie kwartier vertraging. Even later dan toch uit Addis en al snel rijden we door een supergroen landschap (september is ongeveer het einde van het regenseizoen). Betoverend mooi. Af en toe een rood ventje helemaal in de verte in het groene weiland en heel wat mensen op stap naar… wie weet waarheen langs de kant van de weg (sommigen eerder op de rijweg dan langs de kant). Ook verrassend dat het groene plateau van januari in deze tijd van het jaar overspoeld is door een kilometerslang en –breed tijdelijk meer.

Het prachtige vergezicht wordt ons opeens verhinderd door een heel dichtbij wit vlak. Dat van de opgeklapte motorkap van onze 4x4. De chauffeur blijft gelukkig rustig en brengt de wagen op het rechte stuk van 90km/u naar 0 in enkele seconden. De motorkap van deze fantastische toyota is verrassend genoeg niet over de wagen gevlogen.

Gust wil nu toch wel even zelf de motorkap controleren, vooraleer de chauffeur aanstalten mag maken om terug te vertrekken. Wanneer we terug vertrokken zijn, vertelt de chauffeur: “Now I remember what I still had to do. In the fuelstation I used the wrong handle to put gasoline.” Waarop Gust snel, laconiek en een beetje filosoferend antwoordt: ”Remembering what you did in your life is just the point!”

Naar gewoonte wordt er in Welkite gestopt voor een drankje. Maar we blijven er wat rondhangen en snuisteren wat rond op de lokale mercato. Na Welkite volgt de stoffige weg naar Gubre. We krijgen een middagmaal aangeboden bij de mama van Firehun. Het traditionele Ethiopisch eten is me in januari achteraf niet zo goed gezind gebleken, dus let ik nu een beetje op om geen rauw vlees te eten. Na het eten wandelen we naar het project aan de andere kant van het dorp. Al snel hebben we een 15tal kinderen die ons begeleiden. Aan het einde van de weg zijn het er zeker al 50. Het is grappig hoe ze elkaar fluisterend informeren wie dit onverwacht bezoek wel zou kunnen zijn:”Siddartha”. Meestal weten ze wel dat een bezoekje aan siddartha op zo’n dag samenvalt met het krijgen van een lollie. Dat wordt dan ook keurig georganiseerd door de bewaker van het project: alle kinderen worden uitgenodigd op het terrein en mogen één voor één door de poort en ontvangen in ruil een lollie. En wat nog het schattigste is: de guard kiest eerst de kleinste en meest kwetsbare eruit. Maar iedereen krijgt er wel.

Zaterdag, 20 september
Deze morgen hebben we een afspraak met de boekhouder van Siddartha Ethiopia Development en Firehun. Alle projecten met hun budgetten en uitgaven worden overlopen. Er wordt getoetst of er voldoende budget is ingeschat tot het einde van het jaar. Voor alle projecten blijkt dat het budget voor voedsel niet toereikend is. Niet te verwonderen uiteraard wanneer je weet dat de prijs van tef (=graan) ongeveer verdriedubbeld is sinds het begin van het jaar. In verband met Little Heaven wordt er gebrainstormd over een eigen huis waardoor we onafhankelijk worden van de grillen van een eigenaar. Bijkomend kan er dan meer aandacht besteed worden aan sanitaire voorzieningen, een kamer voor zieke kinderen en kamers met studiemogelijkheid.

’s Middags zijn we uitgenodigd bij Sister Saba voor de lunch. We rijden ongeveer een uur om 7 km af te leggen. Na de lunch ga ik alleen terug naar Little Heaven Second House. Tijdens ons gesprek vertel ik hoe een gewone dag in België loopt en zij vertellen me hoe hun dag verloopt. Hun dag begint om 6u ’s morgens maar voor hen is dat het eerste uur (van de dag). En zo tellen ze verder. Na een uurtje of 2 moet ik vertrekken naar mijn afspraak met Gust en de anderen in Little Heaven First House. Ze zijn nog niet toegekomen wat me toelaat om hun aankomst eens uit een ander perspectief mee te maken, die tussen de kinderen.

Zondag, 21 september
De dag staat in het licht van een soort midprogram-viering in Addis Hiwot. Een heel aantal vrouwen hebben eerste deel van het programma afgewerkt en worden beloond en gemotiveerd om het programma voort te zetten. Het valt me op dat mensen uit alle andere projecten ook komen meevieren. Bovendien verzorgen de jongens en meisjes van Wondata (de jeugdbeweging) de muziek en geven zij voorstellingen traditionele dans.

Maandag, 22 september
Dit is de laatste dag van ons bezoek aan Ethiopië. Deze avond keren we terug richting België. In de voormiddag hebben we nog een vergadering met alle projectcoördinatoren. In de vorige dagen heb ik een brief geschreven aan de kinderen in Little Heaven Second House. Ik geef hem aan Saba om hem door te geven. Maar Saba vraagt met aandrang om in de namiddag nog bij hen op bezoek te gaan. Uiteraard hoeft ze dit geen twee keer te vragen. En blijkbaar is het ook de gewoonte van een ontvangen brief te openen en onmiddellijk te lezen in het bijzijn van de schrijver. Het verrast me wel. Maar haar emoties laten haar niet toe de hele brief te lezen. Wanneer we in de namiddag toekomen in Little Heaven leest en vertaalt Saba de brief met veel uitleg. Het amhaars voor ‘begrijpen jullie?’ wordt steevast beantwoord met een bevestigend ‘ha’. En uiteraard volgt nog een laatste dans en harde knuffels voor een lange tijd. Ik hoop jullie allemaal heel snel terug te zien!